Urodziłam się kilka lat po pierwszej wojnie światowej i jak tylko sięgam pamięcią w dwudziesto i trzydziestolecie ubiegłego wieku Wołomin kojarzy mi się z widokiem atłasowego chałata i żydowskiej jarmułki. Małe miasteczko podwarszawskie, z ludnością kilkunastotysięczną, miało przynajmniej trzecią część swej populacji pochodzenia żydowskiego.

Wprawdzie byli i Rosjanie całkowicie spolonizowani, i garstka Niemców – ewangelików, ale ci ludzie nie rzucali się absolutnie w oczy, natomiast Żydów widziano wszędzie. Całe ówczesne "city" Wołomina: ulica Warszawska, Kościelna, Legionów (Długa) czy Wileńska głośne były od ciągłego gwaru w języku jidysz - mieszaniny niemieckiego, hebrajskiego i polskiego. Im dalej od centrum miasta, tym Żydów widziano mniej.

Przeważały niskie, najwyżej jednopiętrowe domki prywatnych właścicieli, zwykle pracującej inteligencji. Kamienice kilkupiętrowe przy głównych ulicach należały do Żydów. Na parterze były różne małe sklepiki lub warsztaty rzemieślnicze, piętra obejmowały mieszkania na wynajem - i tu ludność polska mieszała się całkowicie z ludnością żydowską.